MALUTKI ZDOLNIACHA
czyli naukowo-muzyczne ciekawostki o niemowlętach
Co znane, to lubiane? Niekoniecznie...
Z eksperymentu przeprowadzonego na University of Wisconsin wynika, że niemowlęta nie tylko zapamiętują wielokrotnie słyszane utwory, lecz są także zaskakująco wybrednymi koneserami muzycznej formy.
Kilkunastu maluszkom w wieku siedmiu miesięcy przez czternaście dni odtwarzano wybrane części sonat fortepianowych Beethovena. Pod dwóch tygodniach regularnej ekspozycji na te same przykłady muzyczne zrobiono dwa tygodnie przerwy. Następnie zbadano rezultaty, odtwarzając dzieciom fragmenty znanych im kompozycji oraz innych sonat Beethovena. Dla porównania ten sam materiał zaprezentowano drugiej grupie niemowląt w podobnym wieku, które nie słuchały wcześniej żadnych przykładów muzycznych wykorzystanych podczas testu.
Eksperyment wykazał wyraźną różnicę w reakcjach dzieci z grupy pierwszej i drugiej. Maluchy z grupy drugiej reagowały na puszczane im fragmenty w raczej przypadkowy sposób. Natomiast reakcje niemowląt zaznajomionych z wybranymi utworami były wyraźnie zróżnicowane, w zależności od tego, czy dany przykład muzyczny był im znany, czy nie. A zatem dzieci ewidentnie rozpoznawały fragmenty tych sonat, które odtwarzano im w domu, mimo że od ostatniego odtworzenia minęło pół miesiąca.
Sam ten wniosek nie był jeszcze dla naukowców zaskoczeniem. To, że niemowlęta zapamiętują wielokrotnie słyszaną muzykę i rozpoznają jej fragmenty nawet po długiej przerwie, wiedziano od dawna. Twórców eksperymentu zadziwiło co innego: niemowlaki z grupy pierwszej objawiały większe zainteresowanie fragmentami nieznanymi niż znanymi! Wcześniej spodziewano się raczej, że dzieci będą z ożywieniem reagować na znajomą muzykę, nową zaś ignorować. Tymczasem wynik badania wykazał, że jest zupełnie na odwrót!
Naukowcy powiązali to z faktem, że odtwarzane dzieciom podczas badania przykłady nie były początkowymi fragmentami sonat, ale odcinkami wybranymi ze środka, a więc – pozbawionymi kontekstu całej formy muzycznej. Na tej podstawie wysnuli przypuszczenie, że zainteresowanie niemowląt danym przykładem wiąże się z tym, w jakim kontekście znajomy fragment był pierwotnie umieszczony.
Przeprowadzono więc drugą fazę eksperymentu, w której odtwarzano maluchom wyłącznie wyjątki ze znanych im sonat. Niektóre przykłady były jednak fragmentami początkowymi, a niektóre – wycinkami ze środka części. Reakcje dzieci potwierdziły wcześniejsze przypuszczenia naukowców: mali słuchacze woleli fragmenty początkowe niż środkowe.
Zestawienie wyników obu faz eksperymentu doprowadziło naukowców do wniosku, że zapamiętywanie muzyki u niemowląt jest bardziej skomplikowanym procesem niż pierwotnie przypuszczano. Kilkumiesięczne maluchy zapamiętują bowiem nie tylko melodię. Nie zdając sobie z tego sprawy, chłoną całą architektonikę muzycznego utworu.
Ooo, pan się pomylił!
A oto kolejny eksperyment, tym razem kanandyjski. Czy niemowlęta zorientują się, jeśli do znanej im melodii zostanie wprowadzona bardzo niewielka zmiana? Okazało się, że tak.
W eksperymencie wzięły udział dzieci w wieku od ośmiu do jedenastu miesięcy. Na potrzeby testu znane maluchom melodie poddano przekształceniom polegającym na chwilowej zmianie kierunku melodii (ze wznoszącej na opadającą lub na odwrót) przez zastąpienie pojedynczego dźwięku innym dźwiękiem. Modyfikacje były więc bardzo drobne, mogące sprawiająć wrażenie przypadkowej pomyłki. Podczas badania zaobserwowano, że większość dzieci reagowała zainteresowaniem na niespodziewane „błędy”.
Oznacza to, że już w wieku niemowlęcym dzieci wrażliwe są na rysunek linii melodycznej, czyli tak zwany kontur. W późniejszym wieku umiejętność zapamiętania konturu umożliwia dzieciom (a także dorosłym!) rozpoznanie tej samej melodii przeniesionej do innej tonacji, wyższej lub niższej.
Bibliografia
Saffran J.R., Loman M.M., & Robertson R.R. W. . Infant memory for musical experiences. „Cognition” 2000 nr 77.
Trehub S.E., Bull D., Thorpe L.A.: Infants' perception of melodies: The role of melodic contour. Za: Weinberger, N.M., The Musical Infant: Studieshow Infants Are "Musical". „MuSICA Research Notes” 2001, vol. I, nr I, wiosna 1994.